Startup

Minh dang doc cuốn sách “The Lean Startup” của Eric Ries. Tác giả cho rằng Startup = Experiment, là một quá trình lặp lại các bước Build-Measure-Learn. Trong đó build nghĩa là biến ý tưởng thành sản phẩm, measure nghĩa là xem người dùng phải hồi lại sản phẩm như thế nào và Learn nghĩa là cần phải thay đổi sản phẩm như thế nào.

Môi trường startup ở Mỹ

Trước mình chỉ quan tâm đến ranking về research của trường thì thấy UCB, MIT, Stanford ngang nhau, nhưng nói về startup thì stanford là nhất, điển hình kà Google rồi gần đây là Instagram. Có hai loại startups, Technology và Traction. Google từng là một technology startup bởi họ sở hữu công nghệ là giải thuật PageRank. Nhờ có kết quả tìm kiếm tốt hơn mà Google dần chiếm thị phần của các search engine đã đình đám trước đó là AltaVista và Excite. Ngược lại, Facebook đã từng là một traction startup, Hồi mới thành lập FB chỉ là một trang web đơn giản và không hề sở hữu một công nghệ đặc biệt nào. Điều đặc biệt ở FB là đã tạo được một sức hút lớn đối với người dùng nhờ các chức năng social như profile, wall status, comments. Nếu bạn có một startup idea thuộc một trong hai loại này thì thật tuyệt vời. Nhưng thực tế số lượng startup dạng này thì rất ít so với một loại khác là các Technology startup nhỏ mà được acquired bởi một công ty khác lớn hơn. Một số acquired startups thuộc dạng này như Instagram (CEO Kevin Systrom) (acquired by FB – $1G), AsterData (acquired by Teradata (CEO Michael F. Koehler) – $263M – mình đi intern hè 2012), Geosemble (Acquired by TerraGo – $unknown – startup của giáo sư mình Prof. Cyrus Shahabi). Một số người cho rằng startup bị acquired là fail startup, nhưng số đông còn lại thì cho là thành công bởi nhiều lý do như được rất nhiều tiền, có thể có một chỗ đứng tốt ở một công ty lớn, có điều kiện tiếp xúc với một lượng lớn khách hàng tiềm năng của công ty lớn… Việc acquisitions các IT startups là một xu hướng tất yếu bởi sự phát triển chóng mặt của các startups – nhiều như “lá mùa thu rụng”. Mình sẽ phân tích sâu hơn về cái tất yếu này ở phần sau.

disruptiveInnovationHead
Disruptive

Thường thì những startup loại 3 này tập trung vào một lĩnh vực hẹp nào đó, tạo ra một sản phẩm công nghệ (Technology) mới, bởi vậy có thể xem nó là một tập con của Technology startup. Để khiến các công ty khác phải chú ý, thì các startup này thường có những ý tưởng mới, duy nhất, táo bạo mà nhiều người hay nói là disruptive idea. Ví dụ AsterData từng là một công ty startup công nghệ về database – mining unstructured data with map-reduce. Điểm khác biệt là AsterData xây dựng một Analytics Layer on top of the map-reduce architecture và cho phép “hybrid query” vừa SQL vừa map-reduced related queries. Bởi vậy Teradata – một global corp về data warehousing và data analytics đã mua lại AsterData vì muốn sở hữu công nghệ này. Một mặt khác của việc sát nhập này là Teradata muốn quảng cáo cho khác hàng là chúng tôi có nền tảng analytics cho cả dữ liệu có kiến trúc truyền thống (structured data) sử dụng Teradata Relational Database và cả nền tảng analytics cho dữ liệu không cấu trúc (unstructured data) sử dụng Map-reduce framework with the analytics layers on top of it. Ví dụ thứ nhất này là win-win, “người có tiếng và người có miếng”. Teradata thì có tiếng, còn AsterData thì có điều kiện tiếp cận một lượng khách hàng dồi dào sẵn có của Teradata. Chú ý rằng có nhiều sát nhập được cho là không thành công cho cả “người bán” và “người mua” nhưng không đuợc đề cập ở đây. Ví dụ thứ hai về Geosemble acquisition. TerraGo đã mua lại Geosemble một phần vì về công nghệ tìm kiếm thông tin về dữ liệu địa lý – spatial content discovery, phần khác vì không muốn có một startup cạnh tranh khách hàng với mình.

Acquisition
Acquisition

Mình cũng đã từng đặt câu hỏi “Tại sao các công ty lớn thay vì mua lại các startup với cái giá “không rẻ”, họ không tự đầu tư cho research để làm startup?” Startup và các acquisitions là tất yếu mà mình đã bỏ ngỏ ở trên là gợi ý cho câu hỏi này. Sự thật là nếu có một startup idea, các công ty lớn sẽ không làm tốt bằng một nhóm nhỏ startup! Lý do thứ nhất là các công ty lớn và lâu đời như Microsoft, IBM, Oracle, Teradata thường ngại mạo hiểm khi đầu tư vào một sản phẩm mới mà họ không dám chắc là sẽ đem lại thành công trong khi startup chứa đầy rủi ro; ngược lại một nhóm nhỏ startup lại chẳng có gì để mất mà không mạo hiểm. Các công ty lâu đời thường sợ thất bại nên họ thường không muốn mạo hiểm mà chỉ tập chung vào xây dựng và cải thiện những cái đã có sẵn hay những giá trị cốt lõi của công ty. Thứ hai khi bắt tay vào một sản phẩm hoàn toàn mới thì một nhóm startup với những người có kinh nghiệm, có “thừa” động lực sáng tạo và quyết tâm sẽ thường làm tốt hơn một nhóm cũng những con người cũng với trình độ ấy nhưng quen với việc làm một nhóm các sản phẩm lâu năm và ít đổi mới. Lý do cuối cùng là kinh tế. Lấy một ví dụ có 100 startups về mining unstructured data using Hadoop-mapreduce, chỉ có 10 startups tồn tại sau 2 năm và đạt được ít nhiều thành tựu, một ông lớn như Teradata muốn sở hữu công nghệ đó chỉ việc mua lại startup nào tốt nhất. Kết quả là họ có công nghệ tốt nhất mà không phải quan tâm 100 startups ban đầu đã cạnh tranh nhau như thế nào để cuối cùng có 10 startup cùng chia nhau “miếng bánh” như thế nào. Vậy tóm lại so sánh đầu tư tiền của cho một nhóm người đang làm công việc của mình chuyển sang làm một công việc khác mà không chắc thành công với việc mua lại công nghệ tốt nhất thì cái nào hợp lý hơn? Google keyword “entrepreneur’s dilemma” để hiểu rõ hơn về startup và acquisition.

Các bước để startup

Cuốn sách “The Lean Startup” viết Startup = Experiment, tuy nhiên theo mình startup khó hơn làm PhD. Nếu ví startup cũng giống như viết một paper thì điểm khác biệt lớn là bạn có thể tạo nên những giải thuyết có thể chưa có thật để bài toán của bạn trở nên valid, ngược lại mọi bước trong xây dựng một sản phẩm đều phải dựa trên những dữ liệu thực tế, những phản ứng của người dùng. Vấn đề là là những thông tin bạn có thường bất định – uncertainty. Startup là một quá trình gian nan gồm nhiều bước, có thể được giản hóa thành 3 bước Build-Measure-Learn. Tuy nhiên mình không đi sâu vào phân tích các bước startup như thế nào vì chưa có kinh nghiệm. Nhưng để bắt đầu một startup như thế nào cũng khá quan trọng. Tổng kết lại thì bất kì một startup nào đều gồm 3 nội dung chính cần được chuẩn bị đồng thời:

  1. People
  2. Customer
  3. Funding
Teamwork
Teamwork

Ba thành phần này giống như một cái kiềng 3 chân, thiếu một trong 3 đều không được. Thứ nhất, con người luôn là một yếu tố chủ chốt trong mọi tổ trức, đặc biệt với một technology startup thì việc xây dựng một core engineering team là quan trọng nhất. Họ cũng sẽ là những nhân tố chủ chốt trong công ty sau này nếu tiếp tục phát triển. Startup là một quá trình gian nan bởi vậy đội ngũ engineering team này cần phải có những người có nhiều kinh nghiệm. Kinh nghiệm ở đây không chỉ là một người 5 năm làm việc với Zoomla, có thể xây dựng một website khá trong 1 tuần. Kinh nghiệm ở đây còn được đánh giá bởi khả năng giải quyết vấn đề, đặc biệt là những vấn đề không lường trước của những startups mà luôn gắn liền với uncertainty. Ví dụ release một feature mới vào trong core product gây ra delay chương trình khá lâu (an unexpected situation) hoặc tìm giải pháp phù hợp để scale the core product ra nhiều máy vì hệ thống hiện tại trên một máy không đáp ứng một lượng người gia tăng trong tương lai gần (scaling).

Customer
Customer

Thứ hai, khi bạn xây dựng một phần mềm, trước đó bạn phải có câu trả là ai sẽ dùng sản phẩm của bạn. Bạn có thể tìm khách hàng ngay trong quá trình trình chuẩn bị, tìm kiếm con người và funding. Nhiều startup fail vì lý do làm xong sản phẩm nhưng không có đủ khách hàng để duy trì hoạt động. Việc tìm kiếm khách hàng ngay từ đầu có nhiều thuận lợi như làm quen và xây dựng được một mối quan hệ với các đối tác. Mình có cơ hội được nói chuyện với anh Christopher Nguyen (CEO Yatown – a local neighborhood social networks) có nói là phần lớn các VC (Venture Capital) ở Mỹ giờ funds cho các tổ trức B2B (Business To Business) thay vì B2E (Bussiness To End user) như những năm trước. Mình lấy dẫn chứng này để muốn nói là việc tìm kiếm khách hàng của một B2B startup không giống như B2E startup. Khách hàng của B2B startup là các tổ trức, các công ty nên tạo dựng mối quan hệ là tốn thời gian bởi thủ tục hành chính, giấy tờ, đàm phán… nên cần được chuẩn bị từ trước khi startup. Ngược lại một B2E startup thì khách hàng chính là người dùng cuối nên việc tìm kiếm khách hàng là dễ dàng hơn và ít mất thời gian hơn. Ví dụ, Teradata từng là một B2B startup, và để có đuợc khoảng 1000 khách hàng trên toàn cầu như ngày nay Teradata đã trải qua hơn 30 năm kinh nghiệm quan hệ với khách hàng và  giờ có những khách hàng thân thiết như Walmart, Apple. Ngược lại Facebook đã từng là một B2E startup đang hướng tới khách hàng thứ 1 tỷ sau chỉ 8 năm hoạt động.

Venture Capital/Startup

Nội dung cuối cùng là tìm kiếm funding từ các VC, là bước cuối này sẽ giúp realize idea startup của bạn. Mình không biết nhiều về phần này nhưng nếu bạn có một ý tưởng tốt, submit proposal, trình  bày ý tưởng với VCs và chỉ ra được rằng bạn có một team tốt, có những khách hàng tiềm năng. Bạn sẽ có cơ hội nhận được funding. Tất nhiên kiếm funding là quá trình tạo dựng các mối quan hệ.

Startup ở Việt Nam

Ở Việt Nam thì theo mình biết phần lớn vẫn là các startup theo kiểu ship công nghệ từ nước ngoài, chẳng hạn 5-6 năm trước thì nổi rộ lên các trang web mua bán hàng trực tuyến như vatgia.com, 123mua.vn có mô hình giống amazon.com, 2-3 năm trước thì rộ lên các trang web đấu giá như daugia.vn, daugia247.com 5giay.vn thì giống ebay.com. Nói như vậy có nghĩa là cứ ship một idea kinh doanh ở nước ngoài áp dụng cho Việt Nam cũng có thể dẫn đến thành công. Các bạn có kinh nghiệm gì về startup ở Việt Nam thì chia sẻ?

Suy ngẫm

Nếu bạn muốn startup thì bạn sẽ “chọn” con đường nào để đi? (phần này mang nhiều ý kiến chủ quan của mình). Mình nghĩ là luận văn tốt nghiệp của mình chắc cũng sẽ không có tầm ảnh hưởng như PageRank nên không theo Technology startup không sát nhập được. Về Traction startup, nhiều người cũng phải công nhận là Mark Zuckerberg rất may mắn vì làm trang facebook đúng thời điểm phát triển mạnh mẽ của Web 2.0 cùng với nhu cầu kết nối của người dùng là rất lớn (không phủ nhận là những cái mới của FB so với các social network khác như MySpace là đáng kể). Làm sao biết trước được trào lưu của Internet cũng thật là khó. Chỉ còn loại startup còn lại là phổ biến nhất, cần nghĩ ra một startup idea mới nào đó mà chưa ai làm, ý tưởng thật disruptive, làm hết mình rồi đợi có công ty nào thấy rằng à cái technology này valuable rồi mua lại 🙂

Cám ơn các bạn đã đọc đến đây, kể cả các bạn đọc đoạn đầu và skip đoạn giữa. Nếu bạn nào hỏi sao nhiều lỗi chính tả thế thì mình trả lời trước là đã không học lớp 1. Vô cùng cám ơn nếu các bạn chỉ ra lỗi chính tả cho mình 🙂

———-

Bạn nào quan tâm đến startup, muốn trao thì contact với mình qua mail ubriela@gmail.com hoặc skype ubriela. Mình muốn trong 2-3 năm tạo được một engineering team làm việc cùng nhau theo một mục đích chung, khi đã có idea rồi thì và kế hoạch cụ thể rồi thì bắt đầu hoạt động chính thức. Ý định của mình là muốn “đầu tư” lại về Việt Nam càng sớm càng tốt thay vì tiết kiệm một cục tiền để khi về Việt Nam mua một cái ô tô! Vì chênh lệch về mức sống nên lương hàng tháng của một sinh viên PhD bên U.S (đã trừ đi chi phí sinh hoạt bản thân) có thể trả lương fulltime cho hai sinh viên mới ra trường (khoảng 10 triệu mỗi tháng mỗi người). Nếu ai đó chăm đi intern thì còn hơn.