Trải nghiệm của một SV CNTT sau ra trường 1 năm

1. Tại sao chọn CNTT? Lương cao?

2. Một số bất cập của CNTT VN.

3. Kinh nghiệm làm việc, để thành công, để lập nghiệp.

4. Tương lai CNTT ở VN?

5. Tự ngẫm.

1. CNTT? Bắt đầu làm quen với tin học từ khá sớm so với bạn bè cùng lứa (10 năm trước), cái duyên của mình với CNTT là do bố mình sắp đặt vào lớp chuyên tin cấp 3 :)). Có lẽ cũng bởi hồi đó CNTT là một cái gì rất mới và rất HOT, bằng chứng là nhiều thông tư từ Bộ về phổ cập CNTT, đào tạo nhận lực CNTT chất lượng cao cho nước nhà etc. Ở những năm đầu, nhiều người còn hiểu CNTT ở Việt Nam là những người làm nghề sửa chữa, buôn bán và cài đặt máy tính bởi những dịch vụ đó đến nhiều với người dân. Cho đến nay dù CNTT đã có những bước phát triển vượt bậc nhưng dường như nghề CNTT vẫn được đánh giá cao hơn thực tế bởi cái bề ngoài công nghệ hào nhoáng của nó. Nhưng thực tế thì CNTT ở Vietnam so với các ngành nghề khác là kém so với thế giới. Ví dụ nước Mỹ chẳng hạn, thì trong TOP 500 tập đoàn doanh thu lớn nhất có rất nhiều là CNTT và đặc biệt lương của dân CNTT ở Mỹ cũng cao hơn khá nhiều thu nhập bình quân. Còn ở Việt Nam số doanh nghiệp CNTT đứng đầu lại khá hạn chế, phần lớn là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Lương của phần lớn nhân viên làm việc trong lĩnh vực này thấp hơn tương đối so với các ngành khác: ngân hàng, chứng khoán, xăng dầu, bất động sản …

2. Vậy lý do là gì? tôi cho rằng một phần lý do là sự phát triển lệch lạch giữa cung và cầu. Nguồn lực CNTT nay đã không còn thiếu, nhưng giờ đây chúng ta không chỉ cần những kỹ sư chỉ biết sửa chữa, cài đặt máy tính mà cần cả một nguồn nhân lực chất lượng cao (tư duy hệ thống tốt, code tốt, communication tốt và có experience tốt), có vậy thì mới tạo ra được những phần mềm chất lượng tốt giúp nâng cao trình độ CNTT nước nhà. Tuy nhiên qua quan sát cá nhân thì có có đến quá nửa những người bạn học tốt của tôi thì hoặc đi du học, hoặc vì máu kinh doanh – startup nên sau nhiều năm đại học coding (developer) chuyển sang làm Sale hay tư vấn hoặc thậm trí là buôn bán nhỏ lẻ (quần áo, giày dép từ TQ). Những ai theo nghiệp kỹ thuật, developer thì cũng thường chỉ làm vài ba năm rồi cũng chuyển sang làm quản lý. Chính bởi vậy đội ngũ CNTT trực tiếp tạo ra phần mềm, dịch vụ chất xám là không có chiều sâu (người chưa có nhiều kinh nghiệm lại bảo những người không có kinh nghiệp và cứ thế) khó có thể tạo ra những phần mềm chất lượng. So sánh với bên Mỹ, thời gian coding/developer của một kỹ sư là khá dài (10 năm) đủ để họ trở thành master trong lĩnh vực đó. Thực tế là những người tầm tuổi 40 mà vẫn coding ở Mỹ không phải là hiếm còn ở Việt Nam thì rất khó tìm.

Sự thiếu phối hợp giữa bên nghiên cứu, giảng dạy (academic/teachers) và bên doanh nghiệp (company/corporation). Ở mình dạy gì thì sinh viên học nấy thôi, chương trình vừa tràn lan vừa khá xa với thực tế mà các em sẽ làm. Như tôi, vận dụng được khoảng 30% kiến thức học ở trường đã là may mắn rồi! Thực ra đi cao học ở nước ngoài cũng là một cách để vận dụng nhiều hơn những kiến thức đã học. Bởi vậy tôi tin rằng dạy dỗ thì nên bám sát vào nhu cầu thực tế. Tất nhiên hiểu biết những kiến thức sâu rộng và những kiến thức nâng cao là tốt nhưng mấy ai có nhu cầu vận dụng đâu? Thế nên nhiều lúc doanh nghiệp thấy sinh viên không đáp ứng được (phải đào tạo lại) lại nghĩ là nhà trường không biết dạy :)) Hai năm kinh nghiệm thực tập tại VMG (một doanh nghiệp CNTT vừa và nhỏ) không chỉ cho tôi những người bạn tuyệt vời, mà tôi còn nhận thấy rằng để làm việc tốt thì chẳng cần những kiến thức chuyên sâu hay cao siêu gì (chỉ cần nắm và học hỏi những cái có sẵn). Và một năm làm việc tại VNG (một doanh nghiệp CNTT lớn) cho tôi thấy rằng khi mô hình mở rộng thì có những vấn đề phức tạp nảy sinh và cần những giải pháp chuyên sâu, cần những cái mới. Công việc tất nhiên còn tùy thuộc vào cấp bậc và chức vụ nhưng nhìn chung hiện nay số người làm công nghệ thông tin ở những doanh nghiệp vừa và nhỏ, hoặc ở doanh nghiệp lớn nhưng công việc giản đơn là nhiều. Đâu cần bỏ ra tới 5 năm để đào tạo! Nếu công ty có nhu cầu, họ có thể tự đào tạo nhân viên hoặc cho nhân viên đi học.

3. Thành công? ở VNG tôi biết được bài học về nhanh nhạy (đi trước) để thành công. Với những con người thấm nhuần lối tư duy kiểu “street mart” của anh Lê Hồng Minh (VNG’s CEO) tôi tin rằng VNG sẽ tiếp tục thành công hơn trong tương lai. Các sản phẩm như Games: VLTK, Gunny…, ZingMp3, ZingMe đều được triển rất nhanh ngay sau khi có ý tưởng và đều thành công. Bởi vậy tôi nghĩ rằng nhanh nhạy nhận biết được nhu cầu thị trường thực sự là quan trọng nhất trong kinh doanh nói chung hay ở VNG nói riêng. VNG là một trong số ít các doanh nghiệp CNTT ở VN đã đầu tư về mặt chiều sâu: tự làm các game hoàn chỉnh: Kiếm Thế, Zing Farm, NTVV… (trước là mua game nước ngoài về triển khai tại VN), cải tiến các hệ thống sẵn có (zingme, zingmp3, 123mua) bằng cách đầu tư cho con người: mở các nhóm nghiên cứu (R&D) để cải thiện các hệ thống về chiều sâu giúp tăng performance, quality và user-experience. Tôi may mắn là một trong những con người đi đầu trong quá trình này, và làm việc với những người bạn xuất sắc trong nhóm R&D, VNG.

Để startup? ngoài ý tưởng tốt thì hiểu biết quan hệ là cần thiết. Sản phẩm thì bạn nắm rõ, nhưng luật chơi bạn phải càng phải nắm hơn. Nhiều năm thực tập và làm việc tôi chỉ quan tâm đến kỹ thuật mà không để ý đến những vấn đề xung quanh. Ví dụ ở VNG, tôi đã nghe trong các buổi meeting hàng quý về những khó khăn từ phía nhà nước đến các chính sách về games của công ty, nhưng chỉ biết vậy mà không tìm hiểu cụ thể. Tôi thực sự đã nên tìm hiểu để biết tình hình, giải pháp và các mối quan hệ giữa người với người để mở mang đầu óc và tôi nghĩ bạn cũng nên như vậy. Lấy một ví dụ khác để bạn hiểu rõ hơn ý của tôi. Ở cả bên industry cũng như academic, hãy tự đặt cho mình những câu hỏi: làm cách nào để một doanh nghiệp, Tinh Vân chẳng hạn xin đầu tư từ Bộ cho dự án? hay làm cách nào để một giáo sư ở DHBKHN xin đề tài khoa học cấp nhà nước? Các thủ tục, mối quan hệ diễn ra như thế nào và chắc chắn khi bạn có câu trả lời bạn sẽ học được nhiều điều. Tất nhiên đây không đơn thuần chỉ là sự tìm hiểu tò mò hay tọc mạch, mà để hiểu biết và nắm rõ làm ăn là phải có quan hệ. Có lẽ tôi sẽ đóng vai trò là một điệp viên để bắt đầu tìm hiểu cơ cấu nhà nước, Ban Bộ Ngành và quan hệ với một đối tượng nào đó ra sao :)).

4. CNTT Việt Nam do đi tắt đón đầu nên khoảng 5-10 năm gần đây đã có một bước đột phá từ gần zero đến phổ cập tin học trên tất cả mọi lĩnh vực: doanh nghiệp CNTT, NV văn phòng, giải trí… Còn hiện nay khi đã bão hòa, nó cần tích lũy về lượng (thời gian) để có sự thay đổi về chất. Tôi nghĩ và hi vọng 5-10 năm nữa CNTT Việt Nam sẽ có sự thay đổi lớn: các công ty đi đầu như FPT/CMC/Tinh Vân … thu lợi nhuận lớn từ việc chuyển outsourcing sang tạo ra những phần mềm tốt (trước hết là cho dân Việt), có các nhà máy tự sản xuất linh kiện máy tính và lắp ráp. Tôi muốn góp một phần nhỏ bé của mình trong quá trình chuyển giao này nhưng tôi sẽ đi US. Dù biết rằng nếu đi 5 năm tôi sẽ bỏ lỡ một thứ mà tôi cho là rất quan trọng: kiến thức về thị trường Việtnam, tuy nhiên tôi vẫn đi vì nhiều “cám dỗ”: tư duy có nhiều đổi mới, mở rộng mối quan hệ ra nước ngoài, học về văn hóa và ngôn ngữ (tôi sẽ học tiếng TQ và học tiếp tiếng nhật khi ở Mỹ) và nắm bắt những xu hướng và trào lưu công nghệ mới nhất trong ngành giúp tôi vững vàng khởi nghiệp khi trở về. Tôi cũng có những người bạn tốt và bằng việc thường xuyên theo giõi tin tức và nói chuyện tôi sẽ khắc phục được điểm yếu của mình: kiến thức về thị trường Việtnam.

5. Tôi có  gì?

@VMG (2 years): Có hiểu biết về thị trường viễn thông mobile và các dịch vụ trên đó.

@HPCC (1 year): Kiến thức và kinh nghiệm của một graduate student, lên Lab, overcome chalenges

@VNG (1 year): Kiến thức nền tảng để tiếp thu và xây dựng backend cho các hệ thống lớn (games, social network, website with 100M of users).

Tôi sẽ làm gì?

@USC: ngoài 5 năm trải nghiêm cuộc sống ở LA, tôi có 2 năm học để nâng cao kiến thức về các lĩnh vực quan tâm (large-scale distributed systems, data mining, social network, search engine) + 3 năm để đào sâu về Location Based Service và các ứng dụng đồng thời take some courses in MBA/Business. 5 năm là đủ dài để tôi gói gém thêm kinh nghiệm và nung nấu một kế hoạch làm ăn khi về nước.

Tôi muốn gì?

@Ubriela: hay một cái tên khác hay hơn sẽ là công ty mang tên mình với một số anh em cùng chí hướng. Không loại trừ khả năng mình mất thêm 1 năm exp để bù lấp cái gọi là “những mất mát của những người du học”. Chúng tôi có thể startup về những lĩnh vực kết hợp cả công nghệ thông tin & truyền thông.

Se quay ve trong 5-6 nam, toi mong muon CNTT VN khi do se khoi sac hon nhieu de nhung ke di du hoc nhu toi co dat dung vo.

Life is so sort, but long enough for you to sometimes recal, organize events, make a plan and see your future.

Thanks for reading! Do not heasitate to jot down some comments 🙂

Life is so beautiful!